कम लागत में बंपर मुनाफा और खेत की उपजाऊ शक्ति बढ़ाने वाली एकमात्र फसल; अनुभवी किसान इंद्रपाल यादव के विशेष सुझाव
शेतीमध्ये कमी खर्चात जास्त नफा मिळवू इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी जानेवारी आणि फेब्रुवारी महिना ग्वार फलीच्या (Cluster Beans) लागवडीसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. कृषी तज्ज्ञ इंद्रपाल यादव यांच्या मते, जर शेतकऱ्यांकडे सध्या रिकामे शेत असेल आणि केवळ ₹5,000 ते ₹10,000 गुंतवण्याची तयारी असेल, तर ते ग्वार फलीच्या शेतीतून एकरी ₹2 ते ₹3 लाख सहज कमवू शकतात. या पिकाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे पीक जमिनीतील पोषक तत्वे शोषण्याऐवजी जमिनीची सुपीकता वाढवते, कारण याच्या मुळांमध्ये नत्र स्थिरीकरण करणाऱ्या गाठी असतात.
लागवडीची योग्य वेळ आणि जमिनीची तयारी
ग्वार फलीची अगेती (Early) लागवड करण्यासाठी 20 जानेवारीनंतरचा काळ सर्वोत्तम मानला जातो. जरी हे पीक कोणत्याही जमिनीत घेता येत असले, तरी हलक्या किंवा वाळूमिश्रित जमिनीत शेणखताचा (Fym) वापर करणे आवश्यक आहे. एकरी किमान 2 ते 3 ट्रॉली कुजलेले शेणखत किंवा गांडूळ खत टाकल्यास उत्पादनात मोठी वाढ होते. रासायनिक खतांमध्ये एकरी एक बॅग डीएपी (Dap), 20-25 किलो पोटॅश आणि सुरुवातीच्या वाढीसाठी 10-15 किलो युरिया वापरण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
उत्कृष्ट वाण आणि बियाणे प्रक्रिया
भरघोस उत्पादनासाठी दर्जेदार हायब्रीड बियाण्यांची निवड करणे अत्यंत आवश्यक आहे. व्हिडिओमध्ये काही प्रमुख वाणांची शिफारस करण्यात आली आहे:
-
नीलम 51 किंवा 61: ही वाणे केवळ 45 ते 50 दिवसांत उत्पादन देण्यास सुरुवात करतात.
-
कलश सीड्सची नव्या: लहान झाडालाच फुले आणि शेंगा लागण्यासाठी हे वाण प्रसिद्ध आहे.
-
नामधारी एनएस 662 आणि व्हीएनआर मानसी: ही देखील विश्वासार्ह आणि उच्च उत्पादन देणारी वाणे आहेत. बियाणे पेरण्यापूर्वी ते ‘कार्बेन्डाझिम’ किंवा ‘थायरम’ (2 ग्रॅम प्रति किलो बियाणे) यांसारख्या बुरशीनाशकाने प्रक्रिया करूनच पेरावे, जेणेकरून मुळकुजव्या सारख्या रोगांपासून पिकाचे संरक्षण होईल.
पेरणीची पद्धत आणि खत व्यवस्थापन (NPK स्प्रे)
ग्वार फलीची पेरणी वाफे पद्धत, बेड पद्धत किंवा सऱ्या पाडून करता येते. दोन ओळींतील अंतर 10 ते 12 इंच आणि दोन रोपांतील अंतर 6 इंच राखणे फायदेशीर ठरते. पिकाच्या जलद वाढीसाठी 15 व्या दिवशी NPK 19:19:19 आणि चिलेटेड झिंकची फवारणी करावी. 25 व्या दिवशी NPK 12:61:00 मुळे मुळांची वाढ चांगली होते, तर 35 व्या दिवशी (फुलोरा अवस्थेत) NPK 00:52:34 आणि बोरोनची (Boron) फवारणी केल्यास शेंगांची गुणवत्ता सुधारते आणि त्या मऊ व हिरव्यागार राहतात.
बाजारभाव आणि उत्पन्नाची खात्री
अगेती लागवड केल्यामुळे फेब्रुवारीच्या अखेरीस किंवा मार्चमध्ये जेव्हा ग्वार फली बाजारात येते, तेव्हा तिला ₹70 ते ₹100 प्रति किलोपर्यंतचा उच्च दर मिळतो. संपूर्ण हंगामाचा विचार केला तरी सरासरी ₹40 ते ₹50 दर मिळतोच. ग्वार फली हे पीक केवळ 40 ते 45 दिवसांत बाजारात विक्रीसाठी तयार होत असल्याने शेतकऱ्यांना खेळते भांडवल लवकर उपलब्ध होते. तसेच, हे पीक आंतरपीक (Intercropping) म्हणून इतर भाज्यांसोबतही यशस्वीपणे घेता येते.
